Περιβάλλον : ανησυχητική μείωση των ψαριών γλυκού νερού, των μαλακίων και φυτών

GREEN / ENVIRONMENT / European Union / Tuesday, 22 November 2011 17:26

Bρυξέλλες, 22 Νοεμβρίου 2011 - Η φυσική κληρονομιά της Ευρώπης παρουσιάζει μια ανησυχητική υποβάθμιση, σύμφωνα με τη νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε σήμερα. Ο Ευρωπαϊκός Κόκκινος Κατάλογος, τμήμα του Κόκκινου Καταλόγου των ειδών που απειλούνται με εξαφάνιση (Red List of Threatened Species™) του IUCΝ, αξιολόγησε την κατάσταση σημαντικού μέρους της ευρωπαϊκής αυτόχθονης πανίδας και χλωρίδας, διαπιστώνοντας ότι μεγάλο ποσοστό των μαλακίων, των ψαριών γλυκού νερού και των αγγειόσπερμων, εμπίπτουν τώρα στην απειλούμενη κατηγορία. Από την αξιολόγηση περίπου 6000 ειδών προκύπτει ότι σήμερα απειλούνται το 44% όλων των μαλακίων γλυκού νερού, το 37% των ψαριών γλυκού νερού, το 23% των αμφιβίων, το 20% σειράς χερσαίων μαλακίων, το 19% των ερπετών, το 15% των θηλαστικών και των λιβελούλων, το 13% των πτηνών, το 11% σειράς σαπροξυλικών κανθάρων, το 9% των πεταλούδων και 467 είδη αγγειόσπερμων φυτικών ειδών.

Ο Ευρωπαίος Επίτροπος για το Περιβάλλον Janez Potočnik δήλωσε: « Η ευημερία του κόσμου στην Ευρώπη και ανά τον κόσμο εξαρτάται από τα αγαθά και τις υπηρεσίες που παρέχει η φύση. Εάν δεν αντιμετωπίσουμε τους λόγους της φθίνουσας αυτής πορείας και ενεργήσουμε επειγόντως προκειμένου να την ανασχέσουμε, η τιμή που θα κληθούμε να πληρώσουμε θα μπορούσε να είναι όντως πολύ υψηλή.»

Τα μαλάκια γλυκού νερού είναι η περισσότερο απειλούμενη ομάδα της οποίας η κατάσταση αξιολογήθηκε μέχρι στιγμής. Το μύδι γλυκού νερού του Spengler ( Margaritifera auricularia ), που κάποτε ήταν ευρύτατα διαδεδομένο, έχει τώρα περιοριστεί σε ελάχιστους ποταμούς στη Γαλλία και στην Ισπανία. Σήμερα έχει ταξινομηθεί ως άκρως απειλούμενο είδος, ενώ στη δεκαετία του ’60 είχε θεωρηθεί ως σχεδόν εξαλειφθέν. Το είδος αποτελεί ένα από τα δύο για τα οποία καταρτίστηκε ένα πανευρωπαϊκό Σχέδιο Δράσης, και εκτελούνται προγράμματα που επιτρέπουν να αισιοδοξούμε για το μέλλον του.

«Τα αριθμητικά στοιχεία επιβεβαιώνουν την αν ησυχητική κατάσταση των ευρωπαϊκών μαλακίων», δήλωσε η Annabelle Cuttelod, συντονιστής IUCN της European Red List. « Όταν συνδυαστούν με τη σοβαρότητα των απειλών που αντιμετωπίζουν τα ψάρια του γλυκού νερού και τα αμφίβια, παρατηρούμε ότι τα ευρωπαϊκά οικοσυστήματα γλυκού νερού απειλούνται σε βαθμό που απαιτείται άμεση δράση στην κατεύθυνση της διαφύλαξης».

Επίσης, τα ψάρια γλυκού νερού αντιμετωπίζουν σοβαρές απειλές, ιδίως ως αποτέλεσμα της ρύπανσης, της υπαραλίευσης, τις απώλειες ενδιαιτημάτων και της εισαγωγής αλλόχθονων ειδών. Ο οξύρυγχος αντιμετωπίζει ιδιαίτερα σοβαρούς κινδύνους, αφού από τα 8 ευρωπαϊκά είδη του, ένα μόνο δεν βρίσκεται σε εξαιρετικά κρίσιμη κατάσταση.

Στην κατηγορία των αγγειόσπερμων ανήκουν οι άγριοι συγγενείς καλλιεργειών που είναι ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια των τροφίμων – και όμως συχνά παραμελείται η διατήρησή τους. Το ευρισκόμενο σε κρίσιμη κατάσταση απειλούμενο Beta patula είναι ένας στενός άγριος συγγενής των καλλιεργούμενων τεύτλων και μια σημαντική πηγή γονιδίων για την ενίσχυση της αντοχής έναντι ιών. Άλλες καλλιέργειες που βρίσκονται σε ανησυχητικά επίπεδα από πλευράς απειλών είναι τα ζαχαρότευτλα, το σιτάρι, η βρώμη και τα μαρούλια· πρόκειται για οικονομικά σημαντικές καλλιέργειες στην Ευρώπη.

Υπάρχουν όμως και ορισμένα θετικά νέα, και η αξιολόγηση αναδεικνύει την επιτυχία των καλά σχεδιασμένων μέτρων διατήρησης. Πολλά είδη που προστατεύονται στο πλαίσιο της ενωσιακής οδηγίας για τους οικοτόπους και περιλαμβάνονται στο δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000, έχουν βελτιώσει τις πιθανότητες επιβίωσής τους. Το Centranthus trinervis , ένα ενδημικό φυτό της Κορσικής, από άκρως απειλούμενο είδος που ήταν, χαρακτηρίζεται τώρα ως – απλώς – απειλούμενο, χάρη στην αυστηρή προστασία του μόνου γνωστού ενδιαιτήματός του. Επιπλέον, η τιθάσευση χωροκατακτητικών ειδών όπως π.χ. φυτών, κατσικιών και αρουραίων, ωφέλησε την πλειονότητα των απειλούμενων στυλομματοφόρων στη Μαδέϊρα την τελευταία δεκαετία.

Ιστορικό

Ο Ευρωπαϊκός Κόκκινος Κατάλογος ( European Red List) – ο οποίος καταρτίστηκε με τα ίδια κριτήρια όπως ο Παγκόσμιος Κόκκινος Κατάλογος IUCN απειλούμενων ειδών ™ – που περιορίζεται όμως στην Ευρώπη – αποτελεί μια ανασκόπηση της κατάστασης διατήρησης περίπου 6.000 ευρωπαϊκών ειδών (θηλαστικών, ερπετών, αμφιβίων, ψαριών του γλυκού νερού, πεταλούδων, λιβελούλων και επιλεγμένων ομάδων κανθάρων, μαλακίων και αγγειοσπέρμων φυτών). Προσδιορίζει είδη τα οποία απειλούνται με εξαφάνιση σε περιφερειακό επίπεδο, ούτως ώστε να είναι δυνατή η λήψη μέτρων διατήρησης προκειμένου να βελτιωθεί η κατάστασή τους. Ο Ευρωπαϊκός Κόκκινος Κατάλογος χρηματοδοτείται πρωτίστως από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Τα είδη ταξινομούνται σε μία από τις οκτώ κατηγορίες απειλής. Είδη που έχουν ταξινομηθεί ως άκρως απειλούμενα ή ευπρόσβλητα, χαρακτηρίζονται ως «απειλούμενα».

Ο κατάλογος καταρτίσθηκε με βάση το παγκόσμιο πρόγραμμα για τα είδη της IUCN, το Περιφερειακό Γραφείο της IUCN για την Ευρώπη, την Επιτροπή Επιβίωσης Ειδών της IUCN και του Δικτύου Εμπειρογνωμόνων της, καθώς και από σωρεία εταίρων, συμπεριλαμβανομένης της Butterfly Conservation Europe (πεταλούδες), της European Invertebrates Survey (ασπόνδυλα) και του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας της Βέρνης (Ελβετία).

Η ΕΕ αντιδρά στις απειλές που αντιμετωπίζουν τα ψάρια του γλυκού νερού, τα μαλάκια και άλλες μορφές βιοποικιλότητας με νέα Στρατηγική βιοποικιλότητας η οποία υιοθετήθηκε το Μάρτιο τρέχοντος έτους. Η φιλόδοξη νέα στρατηγική αποβλέπει στην ανάσχεση της απώλειας βιοποικιλότητας και οικοσυστημικών υπηρεσιών στην ΕΕ μέχρι το 2020. Έξη είναι οι κύριοι στόχοι, και είκοσι οι δράσεις για να επιτύχει η Ευρώπη τον στόχο της. Οι στόχοι καλύπτουν τα εξής σημεία:

Πλήρης εφαρμογή της ενωσιακής νομοθεσίας για τη φύση , ούτως ώστε να προστατευθεί η βιοποικιλότητα
Καλύτερη προστασία των οικοσυστημάτων και ευρύτερη χρήση της πράσινης υποδομής
Περισσότερο αειφόρος γεωργία και δασοκομία
Καλύτερη διαχείριση των αλιευτικών αποθεμάτων
Στενότεροι έλεγχοι των χωροκατακτητικών αλλόχθονων ειδών
Μεγαλύτερη συμβολή της ΕΕ στην αποτροπή της απώλειας παγκόσμιας βιοποικιλότητας.